SES Yılın Kadınları 2025
2025: Politikanın Krizi, Kadınların İtirazı
2025 yılı, dünyanın her bölgesinde denetimsiz güç talep eden popülist liderler tarafından demokrasinin saldırı altında olduğu bir yıl oldu. Dünya genelinde nüfusun %72’si otokrasiler altında yaşarken, var olma mücadelesi veren demokrasiler de ciddi tehditlerle karşı karşıya kaldı. Demokrasi, insan hakları ve hukuk devleti; politika eliyle korunması gereken değerler olmaktan çıkıp, toplumun omuzlarına bırakılmış taleplere dönüştü. Otoriterliğin yükseldiği, kamusal alanın daraldığı, hakların pazarlık konusu haline getirildiği bu dönemde siyaset çözüm üretmedi; aksine krizin kendisi oldu.
Ancak tam da bu nedenle 2025, aynı zamanda toplumun itirazının yükseldiği bir yıl oldu.
Köylü kadınlar, köylerinin ağaçlarını rant uğruna yok edecek olan nüfuslu şirkete karşı cesurca mücadele ettiler. Bilgelikleri ile gördükleri ağaçların gözyaşlarını herkese gösterdiler. İşçi kadınlar, işverenleri tarafından uğradıkları mağduriyete karşı aylarca sokaklarda mücadele verdiler. Dayanışma ile mücadelenin kazanılabileceğini topluma gösterdiler. Laiklik savunucusu kadın aktivistler, hukukçular, muhafazakâr iktidarın baskısına rağmen gösteri yapma cesareti gösterdiler. Kürt feminist kimliği ile yıllardır siyaset yapabildiler. Kadın siyasetçiler, erkeklerin oyun alanı olan siyasette kendilerine belediyelerde yer açabildiler. Kadın sanatçılar kadın haklarını sözcülüğü yaptılar, zorlu sporların üstesinden gelerek kendinden sonraki kuşağa ilham verdiler. Kadın gazeteciler, medya yöneticileri cesaretle özgür ve bağımsız medyanın sözcüleri oldular. Filistin’in Sesini yükselttiler. İklim adaleti için kendi ülkelerini uluslararası mahkemede yargılanmasını sağlayan hukuk mücadelesi verdiler.
2025 yılında kadınlar; yalnızca kendi mağduriyetlerini dile getiren bir özne olarak değil, dünyanın kaybettiği ahlaki pusulayı yeniden kuran, sivil itirazı örgütleyen ve geleceğe dair umudu ayakta tutan bir güç olarak öne çıktılar.
Bu yıl beşincisini düzenlediğimiz SES Yılın Kadınları 2025 Ödülleri, kadın, LGBTQ+, insan, çevre ve emek hakları mücadelesi veren; barışı savunan; özgürlük ve eşitlik mücadelesinde feminist duruşuyla örnek olan; sistematik baskılara karşı direnme cesareti ve kararlılığı gösteren; dayanışma içinde toplumsal mücadelelere katkıda bulunan, başarılarıyla ilham veren ve rol model olan kişi ve kuruluşlara veriliyor.
SES Yılın Kadınları 2025, kırk kurum ve kişiden oluşan aday listesi içinden, dört bine yakın katılımcının oylaması sonucunda belirlendi. SES Yılın Kadınları 2025, dünyanın farklı coğrafyalarında eş zamanlı yürüyen barış, adalet, özgürlük ve dayanışma mücadelelerinin kadınlar tarafından nasıl taşındığını görünür kılıyor.
Greta Thunberg ve Yasemin Acar’ın temsil ettiği Global Sumud Flotilla, Filistin’deki insanlık dramını iklim adaletinden ayrı düşünmeyen küresel bir vicdan hattı kurarken; Saraçhane Öğrenci Hareketi’ni büyüten gençler, Türkiye’de barışçıl direnişin ve demokratik itirazın sembolü haline geldi. Gazze’de Bisan Owda, Hind Khoudary, Maha Hussaini ve Mariam Barghouti, ölüm tehdidi altında gazetecilik yaparak hakikatin susturulamayacağını gösterdi. İran’da Parastoo Ahmadi, Nina Golestani ve Nobel Barış Ödüllü Narges Mohammadi, otoriter rejimlere karşı kadınların direncini küresel bir mücadeleye dönüştürdü. FEMENA ise başta Afganistan olmak üzere Ortadoğu ve Asya’da kadın insan hakları savunucularını destekleyen feminist bir örgüt olarak bölge kadınlarının sesi oldu.
Türkiye’de Berrin Sönmez’in “başörtümü çıkarıyorum” diyerek attığı adım, kadın bedeni ve inancı üzerindeki kurumsal baskılara karşı güçlü bir itiraz olarak tarihe geçti. Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği’nin adalet mücadelesi; Gökçeyazı Türkmen Dağı Çevre Koruma Derneği’nin kadınların öncülük ettiği, yaşam alanlarını savunan ekolojik direnişi; Özel Sektör Öğretmenleri Sendikası’nın emek mücadelesi; İstanbul Toplumsal Cinsiyet Müzesi’nin feminist hafıza çalışmaları; Gola Derneği’nin Karadeniz’de yürüttüğü doğa savunusu; Hrant Dink Vakfı Kadınları; Rakel Dink, Delal Dink, Nayat Karaköse ve Zeynep Taşkınbarış hafıza çalışmaları ve toplumsal barış için yıllardır sürdürdüğü mücadele ve yüzlerce kişiden oluşan Tutuklu Belediye Mensupları Aile Dayanışma Ağı’nın (ADA) her hafta Saraçhane’den yükselen adalet çağrısı, kadınların yalnızca hak talep eden değil, demokrasiyi ayakta tutan asli politik özneler olduğunu ortaya koydu.
SES Yılın Kadınları, dirayetin, dayanışmanın ve umutlu ısrarın temsilcileri oldular.
Her yıl büyük bir hayranlıkla belirlediğimiz Yaşam Boyu Başarı Ödülü’nü bu yıl Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı’na vermeyi kararlaştırdık. 1990’dan bu yana şiddet gören binlerce kadın ve çocuğa destek sunan Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı, kurumsal olarak feminist dayanışmanın ve sürekliliğin simgesi; sivil toplumda var olma mücadelesi veren kurumlar için güçlü bir rol model olmayı sürdürüyor.
Politikanın bütün dünyada krizde olduğu 2025’te, SES Yılın Kadınları’na sisteme yönelttikleri itirazlarla bize umut oldukları için minnettarız.
Gülseren Onanç
SES Eşitlik ve Dayanışma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı
